TANITIM:

Güzelyurt, ülkemizin binlerce güzelliklerinden, bilinmeyen ya da az bilinenlerinden. Kapadokya Bölgesinin en önemli merkezlerinden Ihlara Vadisi’nin hemen üzerinde Derinkuyu’ya 40, NevÅŸehir’e 60 ve Aksaray’a 40 km uzaklıkta. Aksaray’dan sonra olaÄŸanüstü ilginç ve güzel doÄŸanın içerisinde ilerleyip yanınıza tüm görkemiyle Hasan Dağı’nı alınca, 40 km’lik Güzelyurt yolu birkaç saniyede son bulur sanki. OlaÄŸanüstü duruÅŸuyla her yere hükmeden bir kral gibi yükselen Hasandağı binlerce yıl önceki kızgınlığını püskürttüğü lavlarla atıp rahatlamış sanki, bugün artık Melendiz çayı ile sesiz bir uyum içerisinde.DoÄŸayla insana eÅŸsssiz bir uyuma ulaÅŸmış. YumuÅŸak kayalarıyla barındırmış, toprağıyla suyuyla doyurmuÅŸ Güzelyurtluları. Binlerce yıldır deÄŸiÅŸik uygarlıkları ağırlamış Güzelyurt. Yörede bulunan çanak çömlek parçaları yaÅŸamın paleolitik çaÄŸlarda baÅŸladığını kanıtlıyor. Daha sonra Asur ticaret Kolonileri, Hititler, Metler, Persler, Kapadokya Krallığı, Roma imparatorluÄŸu, Bizanslılar, Selçuklular ve Osmanlılar konuk olmuÅŸ Güzelyurt’a.

Eski adı Karballa, daha sonra Gelveri olan Güzel yurt, paleolitik çağdan beri insanlara yurt olmuştur. Şu andaki ilçe önemli bir neolitik (M.Ö 6500 - 5000) yerleşim merkezi üzerine kurulmuştur. Bu bölge Eti, Hitit, Pers, Kapadokya krallığı, Eski yunan, Roma, Bizans, Selçuk ve Osmanlı medeniyetlerine beşiklik yapmıştır. Gelveri ilçesi; Yumuşak kayalı peri bacaları ile dolu bir yere kurulmuştur. Kayaların içerisinde çok eskilerden kalma bir çok kavimlerin eserlerini taşıyan oyma yapılar, mağralar, kaleler mabedler, medfenler, yer altı çarşıları, sayılayamayacak kadar çok olan küçük şirin tarihi görünümlü bir ilçedir.

Güzel yurt tarihi geliÅŸmesini özellikle, Nenezili (bugün bekarlar) din bilgini Aziz Gregoryos Teologos’a (4 Y.Y) borçludur. Kendisine gelveri’ yi merkez olarak seçen bu aziz hristiyanlığın Anadolu’ da yayılmasını saÄŸlamıştır. O dönemde manastır yaÅŸantısının temelini atmıştır. Ä°leri sürdüğü fikirler daha sonra Ortodoks mezhebini ortaya çıkarmıştır. Ä°lçe de ve Manastır vadisin de Bizans ve Osmanlı döneminden kalma, kayalara oyulmuÅŸ elliye yakın kilise vardır. Ayrıca üç yer altı ÅŸehri ve bir kaya camii bulunmaktadır. Yarı kayadan oyma, cepheleri iÅŸlemeli Rum evleri, Kapadokya mimarisinin en güzel örneklerini teÅŸkil etmektedir. Ä°lçede ve yakın çevresinde bulunan tarihi eserler, Kapadokya’nın genelindeki bütün özellikleri içerirler.
1924 yılına kadar, ilçe de Rum ve Türk nüfus bir arada yaÅŸamışlardır. Büyük Mübadele de Rumlar, Yunanistan’ nın Kastorya ve Kozan köylerinden gelen Türklere evlerini terk etmiÅŸlerdir. Günümüzde ilçe halkı geçimini genellikle tarımcılık, hayvancılık, büyük ÅŸehirlerde veya yurtdışında inÅŸaatçılık yaparak kazanmaktadır.

Karballa Dini Okulu’nun ilk binası 1856′da köyün Rum ahalisi tarafından inÅŸa edilmiÅŸtir. 1913′te ikinci bina eklenmiÅŸtir. Rumların gitmesinden sonra bina , ilkokul, nahiye müdürlüğü, karakol ve sinema olarak kullanılmıştır. Güzel yurt Belediyesi ve Özel idare’ye ait olan bu tarihi binalar 1985 yılında Ä°stanbul Yıldız Ãœniversitesi Mimarlık Fakültesi Profesörü sayın Ä°smet AÄŸar yılmaz yönetiminde otel olarak restore edilmiÅŸtir.

Karballa Oteli, şu anda Kirkit Turizm tarafından binicilik, dağ bisikleti, doğa yürüyüşü ve kültür turizmi merkezi olarak işletilmektedir.

Kilise camii: Bizans imparatoru Theodosius tarafından M.S 385 yılında GREGORÄ°OS NAZÄ°ANZOS adına yaptırılmıştır. BaÅŸlangıçta kapalı Yunan haç ÅŸeklinde inÅŸa edilen kiliseye çeÅŸitli dönemlerde ilave ve restorasyonlar yapılmış; giriÅŸ kapısındaki 1896 tarihi, Narteks’in kapatılması sırasında yazılmıştır. 1924 yılından sonra çan kulesi minareye çevrilmiÅŸ, ayrıca duvarlardaki freskolar badana ile kapatılarak Cami haline getirilmiÅŸtir.

Manastır Vadisi: İlçenin aşağı kısmından başlayan vadi 4.5 km uzunluğundadır. Elli kadar kayadan oyma kilise ve manastıra sahiptir. İki buçuk saatlik hoş bir yürüyüşle vadiyi gezebilirsiniz. Kayadan oyma evleri, camiye çevrilmiş kilisesi ve kalesiyle ünlü Sivrihisar köyüne ulaşırsınız. 15 dakika sonra Kızıl kiliseye varırsınız.

Cafalar Kilisesi: 10. Y.Y’ dan kalma hala iyi durumdaki fresklerle bezenmiÅŸ bir Bizans kilisesidir. O dönemden kalma deÄŸiÅŸikliÄŸe uÄŸramamış en iyi örneklerden birisidir.

Yüksek kilise (Analepsis Manastırı): İçinde Bizans döneminden kalma bir ÅŸapelin bulunduÄŸu yüksek kayanın tepesinde 19.Y.Y’da inÅŸa edilmiÅŸtir. Çok sayıda obsidyenden yapılmış malzemenin bulunduÄŸu kilise çevresi şüphesiz önemli bir neolitik yerleÅŸim merkezidir. Yüksek Kilise’den Güzelyurt ve hasan dağı’nın (3268m) görünüşü nefes kesecek güzelliktedir.

Kaya Camii : Osmanlı döneminden kalma, Gelveri’de ki Müslüman Türk halkın ibadet yeridir. Kayadan oyma mihrap ve minbere sahiptir. Kaya camii’nin yanındaki eski gelveri çok güzel bir panoramik manzarayla yaklarınızın altındadır.

Kaya Camii : Mihrabı ve minberi kayadan oyma, son cemaat yeri ise tomoz örtü sistemiyle
inşa edilen bu caminin yapımına hiristiyanlarında maddi yardımda bulunduğu söylenmektedir.

Hotel Karballa : 1856 yılında Hıristiyanlar tarafından okul olarak inşa edilmiş, 1924 yılından sonra ilkokul ve jandarma Karakolu olarak kullanılmış, daha sonra Yıldız Üniversitesi tarafından restore edilmiştir
Restaurant : 1946 da ekmek fırını olarak inşa edilmiştir. 1988 yılında restore edilen fırında aşçı Yaşar Ekin, Türk mutfağının en leziz örneklerini sunmaktadır.

alıntıdır.

AKSARAY
GENEL BÄ°LGÄ°LER
Aksaray, M.Ö. 8. bin yıla kadar uzanan tarihi, günümüze kadar hüküm süren çeÅŸitli medeniyetlere ait kültürel varlıkları, tabii güzellikleri ve ticari bir merkez olması dolayısıyla hiçbir dönemde önemini yitirmemiÅŸtir. Kapadokya’nın kapısı konumundaki Aksaray, kültürel varlıkları yanında doÄŸal zenginlikleri ile de ziyaretçilerine deÄŸiÅŸik ve ilginç tatil olanakları sunmaktadır. Orta Anadolu Bölgesi’nde, tarihi Ä°pek Yolu’nun önemli merkezlerinden birisi olan Aksaray, günümüzde de doÄŸu-batı ve kuzey-güney yönleri arasında uzanan ana baÄŸlantı yollarının kavÅŸağında yer almaktadır. Güzelyurt’u, Ihlara Vadisi, Sultan Hanı, EÄŸri Minare’si, kış sporları turizm merkezi ilan edilen Hasan Dağı ve Ziga Kaplıcaları ile Anadolu’nun ortasında çekici bir merkez konumuna gelmiÅŸtir.

ÖREN YERLERİ

Paşa Hamamı
Osmanlı devri eserlerindendir ve şehir merkezinde Zinciriye Medresesi yanındadır. II. Abdülhamit Seraskeri Hacı Ali Paşa tarafından yaptırılmıştır. Kadın ve erkek kısımları vardır. Dört kubbelidir. Hamam ildeki taştan yapılmış tipik ve tek Osmanlı eseridir.
NE YENÄ°R?
Aksaray’da hububat üretiminin geniş bir alana yayılmış olması ile bundan yapılan yiyecekler, hayvancılığın gelişmiş olması dolayısı ile yemek kültürüne yansımış, bamya çorbası, çörek, şepe, erişte, kuskus, mayalı, dolma mantı, soğanlama, çiğleme,sarığıburma, höşmerim bilinen yöresel yemeklerdir. Helvadere kasabasının da alabalıkları lezzetleriyle ünlüdür.
NE ALINIR?
Türk halı dokumacılığının bugün Anadolu’da devam ettirildiği yerlerden birisi de Aksaray Taşpınar’dır. Taşpınar halılarının günümüze değin koruduğu özelliklerden bir tanesi atkı, çözgü ve düğüm iplerinin tamamen yün olmasıdır. İplerin renklendirilmesinde ise genelde doğal boya kullanılmaktadır.
Taşpınar halıları taban, kelle, çift somya, minder, namazlık, yastık, heybe ve eğerlik örtüsü adı verilen çeşitlerde dokunmuştur. Son yıllarda en çok yastık ve yen halısı denilen çift halı dokunmaktadır.
YAPMADAN DÖNME
Ihlara Vadisi, Güzelyurt’u gezmeden, EÄŸri Minareyi görmeden,
Helvadere de Alabalık - Ihlara Vadisinde Saç tavayı tatmadan,
Taşpınar Halısı almadan,
Ihlara Festivali ve Güzelyurt’ta 15 - 30 AÄŸustos ta düzenlenen Eski ve Yeni Gelveri Festivalini (Yörede yaÅŸayan Yunanlıların Yöreyi ziyaretleri nedeniyle düzenlenmektedir.) izlemeden,
….Dönmeyin.

Ihlara Vadisi, Güzelyurt’u gezmeden, EÄŸri Minareyi görmeden,Helvadere de Alabalık - Ihlara Vadisinde Saç tavayı tatmadan,

Taşpınar Halısı almadan,

Ihlara Festivali ve Güzelyurt’ta 15 - 30 AÄŸustos ta düzenlenen Eski ve Yeni Gelveri Festivalini (Yörede yaÅŸayan Yunanlıların Yöreyi ziyaretleri nedeniyle düzenlenmektedir.) izlemeden,

….Dönmeyin.

Türk halı dokumacılığının bugün Anadolu’da devam ettirildiği yerlerden birisi de Aksaray Taşpınar’dır. Taşpınar halılarının günümüze değin koruduğu özelliklerden bir tanesi atkı, çözgü ve düğüm iplerinin tamamen yün olmasıdır. İplerin renklendirilmesinde ise genelde doğal boya kullanılmaktadır.Taşpınar halıları taban, kelle, çift somya, minder, namazlık, yastık, heybe ve eğerlik örtüsü adı verilen çeşitlerde dokunmuştur. Son yıllarda en çok yastık ve yen halısı denilen çift halı dokunmaktadır.

Aksaray’da hububat üretiminin geniş bir alana yayılmış olması ile bundan yapılan yiyecekler, hayvancılığın gelişmiş olması dolayısı ile yemek kültürüne yansımış, bamya çorbası, çörek, şepe, erişte, kuskus, mayalı, dolma mantı, soğanlama, çiğleme,sarığıburma, höşmerim bilinen yöresel yemeklerdir. Helvadere kasabasının da alabalıkları lezzetleriyle ünlüdür.

Aksaray’dan Yemek Tarifleri

Bamya Çorbası

Malzemeler:
250 gr. bamya,
200 gr. et,
1 adet soÄŸan,
1 domates,
1 yemek kaşığı salça,
1 limon

Hazırlanışı: Bamya sıcak suda 15 dakika kaynatılarak, limon tuzlu su ile haşlanır. Tencere içine yağ ile bir adet soğan ve et ilave edilerek soğan kızarıncaya kadar pişirilir. Rendelenmiş domates ile bir kaşık salça ilave edilerek yemek kaynamaya bırakılır, limon ilave edilir. Hazırlanan bamya yemeğe ilave edilerek servis yapılır.

Çiğleme

Malzemeler:
500 gr. un,
2 bardak su,
250 gr. taze kaymak
tuz

Hazırlanışı: Hazırlanan un ile su hamur haline getirilir. 15 dakika dinlenen hamur merdane ile küçük yuvarlak şeklinde açılır. Arasında bir tatlı kaşığı kaymak ilave edilip kapatılır. Teflon tavada kısık ateşte çevrilerek pişirilir. Tekrar üzerine kaymak ilave edilerek servis yapılır.

TESCÄ°L EDÄ°LMÄ°Åž TAÅžINMAZ KÃœLTÃœR VE TABÄ°AT VARLIKLARI Ä°LE SÄ°T ALANLARI (AÄžUSTOS 2005)

Sit Alanları

Arkeolojik Sit Alanı : 116
Kentsel Sit Alanı : 2
Doğal Sit Alanı : 8
Tarihi Sit Alanı : -

Diğer Sit Alanları

Arkeolojik ve DoÄŸal Sit : 3
Kentsel ve Arkeolojik Sit : 2
Tarihi ve Kentsel Sit : 1

Toplam : 132

Kültür (Tekyapı Ölçeğinde) ve Tabiat Varlıkları : 456

GENEL TOPLAM : 588

 

Aksaray İli, Ortaköy İlçesi Ozancık Kasabası sınırları içerisinde yer alan Yeraltı şehri Bizans dönemi yapılarındandır.

Ersele höyüğünün güneyinde, kırk gözler mevkii yaklaşık 2,5 kilometre karelik bir alana yayılmış, mülkiyeti köy tüzel kişiliğine ait olup, halen mera işlevi görmektedir. Üst kısımda mezarlık alanı vardır. En az 7 tane girişi tespit edilmiştir. Çevresinde ve iç kısımlarda bulunan havalandırma bacalarından buranın en az 5 katlı bir yeraltı şehri olabileceği sanılmaktadır. Kapladığı alan itibarı ile çok büyük bir yerleşim alanına sahiptir. Şehrin içinde karakteristik tırhaz taşları ve mekanlar, depo odaları ve kurumuş su yolları çevresinde stilize mezar kabartmaları vardır.

 

Aksaray İli, Gülağaç ilçesi Saratlı Kasabası Aksaray İline 25 km uzaklıkta olup Aksaray-Nevşehir Karayolundan 2-3 km içeridedir.

Yer altı şehri Kasabanın güney tarafında yer almaktadır. Giriş güney taraftan yapılmaktadır. Bu girişlerin bazılarında yaklaşık birbirine yakın ölçülerde 1,5 mt. çapında yuvarlak tırhaz taşları kullanılmıştır. Bunlardan bir kısmı orijinal yuvasında olup, bir kısmı ise yerinden çıkarılmıştır. Giriş kısımların dar olması mekanlara girişi güçleştirmektedir. Odalar düzensiz dikdörtgene yakın veya yuvarlağa yakın oval biçimli olup, düzenli plan vermemektedir. Yer altı şehrini iç kısımlarına dar ve engebeli koridorla ulaşılmakta iç kısımlarda sığınıldığında kullanılan odalar ve su ihtiyacını karşılamak için açılmış, kayaya oyulmuş, görünen kısmı 8 metre derinliğinde olan kuyu yer alır. Kuyunun ağız kısmı suyu alabilmek için derin niş şeklinde açılmıştır. Kare şeklinde olan kuyu temizleyebilmek için içine inme amacına yönelik ayak basma yerleri açılmıştır. Yer altı şehri içerisinde bulunan mekanların birbirine bağlantısı dışında kapatılmış veya duvar ile örülmüş gezilemeyen çok sayıda bölümünün var olabileceğini gösteren kısımlar tespit edilmiştir.

Aksaray İli, Güzelyurt İlçesi Gözkayası mevkiinde yer alan Yeraltı şehri Bizans dönemi yapılarındandır.

Yer altı şehri girişi iki türlü oluşmaktadır. 1- büyük kaya bloğu üzerinden kaya merdiven basamaklarıyla (açık merdiven şeklinde) 2- zeminden düz bir giriş girişin son kısım basamakları yıkılmış durumdadır. Zemin girişi ise çeşitli kaya kopmaları sebebiyle tam olarak çözülememiştir. Yeraltı şehri 20 metre derinliktedir. sol koldan devam eden tünel koridor girişi görülmüştür. 20 metre uzunlukta 2,5 metre genişlikte ve 3 metre yükseklikteki eğimli koridorda zeminin kaygan ve çok dik olması nedeniyle ilerlemek mümkün olmamıştır.

Belediye yetkilileri burada temizlik çalışmaları yapıldığını ve 45 metrelik bir kısmının temizlendiğini belirtmişlerdir. Göz kayasının en üstünde bir yel değirmeni olduğu da söyleniyor. Tepede satıhta düzgün harabe halinde dağınık taşlara rastlanılmıştır.

Aksaray İli, Güzelyurt İlçesi Manastır Vadisi girişinde yer alan Yeraltı şehri Bizans dönemi yapılarındandır.

Gezilebilir haliyle üç katlıdır. Bir kısmı kapalıdır. Girişte genişçe bir mekandan sonra 2. bir mekana geçilir. Burada tandır duvar nişleri ve mutfak yer alır. Mutfak (niş şeklinde) duvarlarında çeşitli kullanımlar için küçük nişçikler oluşturulmuştur. 2. mekandan aşağı kata asansör bir merdivenle iniliyor. Duvarlarında kücük nişler bulunuyor. Duvar dibinde derin bir su kuyusu görülmektedir. Ayrıca wc olabilecek yapıda bir nişte dikkat çekmektedir. Bu kattan yine bir alt kata daire planlı bir asansör merdivenle iniliyor. 60/100 kesitli bir tünelden devam edildiğinde dışarıya açılan bir kapıya ulaşılıyor. Yeraltı şehri giriş mekanının hemen solundaki üst kata çıkan merdivenler kapatılmış durumda(örülü). Giriş mekanında şıra havuzu ve toplama haznesi dikkati çekmektedir.