Konum: Kuzey Amerika’da, Kuzey Atlas Okyanusu ve Kuzey Pasifik Okyanusu kıyısında, Kanada ile Meksika arasında yer alır.
Coğrafi konumu: 38 00 Kuzey enlemi, 97 00 Batı boylamı
Haritadaki konumu: Kuzey Amerika
Yüzölçümü: 9,631,420 km²
Sınırları: toplam: 12,248 km
Sınır komşuları: Kanada 8,893 km (2,477 km Alaska dahil), Küba 29 km, Meksika 3,326 km
Sahil ÅŸeridi: 19,924 km
Ä°klimi: ÇoÄŸunlukla ılıman, Hawaii ve Florida’da tropikal, Alaska’da arktik, Mississippi Nehri kıyısında yarı bozkır, güneybatıda çorak iklim görülür.
Arazi yapısı: GeniÅŸ merkez ovası, batıda daÄŸlar, doÄŸuda tepelikler ve alçak daÄŸlar, Alaska’da engebeli daÄŸlar ve geniÅŸ nehir vadileri, Hawaii’de engebeli, volkanik arazi
Deniz seviyesinden yüksekliği: en alçak noktası: Death Valley -86 m
en yüksek noktası: McKinley Dağı 6,194 m
Doğal kaynakları: Kömür, bakır, kurşun, molibden, fosfat, uranyum, boksit, altın, demir, cıva, nikel, potas, gümüş, tungsten, çinko, petrol, doğal gaz, kereste
Arazi kullanımı: tarıma uygun topraklar: %18
daimi ekinler: %0
otlaklar: %25
ormanlık arazi: %30
diÄŸer: %27 (2005 verileri)
Sulanan arazi: 223,850 km² (2005 verileri)
Doğal afetler: Volkanlar, depremler, kasırgalar, toprak kaymaları, tsunami

Amerika BirleÅŸik Devletleri, kısaca ABD, Kuzey Amerika kıtasında yer alan, 50 eyaletten oluÅŸan federal bir devlettir. ABD Anayurdunun komÅŸuları, kuzeyde Kanada ve güneyde Meksika’dır. Resmi kuruluÅŸ tarihi 4 Temmuz 1776′dır.

Amerika BirleÅŸik Devletleri; doÄŸuda Atlas Okyanusu’ndan batıda Büyük Okyanus’a kadar 4.500 km geniÅŸliÄŸindedir. Kuzey sınırını Kanada, güneyini ise Meksika körfezi çevirmektedir.

Alaska ve Hawai’yi de içine alan ABD’nin 9 milyon kilometrekareden fazla yüzölçümü vardır. Alaska, Kanada’nın kuzeybatısındadır. Hawai ise, Büyük Okyanus’ta olup, kıta üzerindeki ABD’den 3.200 kilometre uzaklıktadır. Alaska 50 eyaletin içinde yüzölçümü en fazla olanıdır. Ãœlkenin güney tarafında bulunan Teksas ikinci gelmektedir.

KuruluÅŸu

Amerika’nın 1492′de keÅŸfinden sonra Ä°spanyollar, Portekizliler, Fransızlar ve Ä°ngilizler, bu kıtada toprak sahibi oldular. Ä°ngilizler, Amerika’daki topraklarını geniÅŸlettikten sonra Ä°ngiltere baÅŸta olmak üzere çeÅŸitli ülkelerden göçmenler alıp buralara yerleÅŸtirerek koloniler kurdular. 18. yüzyıl ortalarında, bu kolonilerin sayısı 13′e yükseldi ve bu Onüç Koloni, ABD’nin temelini oluÅŸturdu.

Amerika kıtası insanlar için yeni olanaklar ve yeni bir hayat saÄŸladı. Daha sonra bu koloni sistemi emperyalizm politikasına dönüştü. Ä°ngiliz kolonileri BirleÅŸik Krallık’a endüstri konusunda hizmet ediyordu, Ä°ngilizler kolonilerden vergi alıyordu.Koloniler zaman içinde Ä°ngiliz devletinden farklı bir kimlik geliÅŸtirmeye baÅŸladı. Nüfus hızla büyüyor, tarıma dayalı ekonomi geliÅŸiyor, iÅŸ adamları ticari ataklarda bulunuyordu.Dinsel yapıda da farklılık vardı. Avrupadan gelenler tutucu bir protestanlık geliÅŸtirmiÅŸti.

Yönetimleri de Ä°ngilizlerden farklıydı.Kolonilerin her birinde (Pensilvanya dışında),iki yasama meclisi bulunuyordu. Kolonileri temsil eden alt meclisin üyeleri mal sahipleri tarafından seçiliyor, Krallığı temsil eden üst meclis üyeleri ise Ä°ngiliz Kralı’nın tarafından tayin ediliyordu. Kolonilerde yaÅŸayanlar aynı zamanda mahkemeler kurmuÅŸtu ve Ä°ngiltere hukuk sistemini uyguluyordu.

1756-1763 yılları arasında Ä°ngiltere’nin Avusturya, Fransa ve Rusya ittifakıyla yaptığı savaÅŸlar (Yedi Yıl SavaÅŸları), Ä°ngiliz maliyesi üzerinde ciddi bir yük oluÅŸturmuÅŸtu.Ä°ngiltere mali yükünü gidermek amacıyla yeni vergiler koyması, Amerika’daki kolonilerin tepkisiyle karşılaÅŸtı. Koloniler yüksek gelirler ödeyip, karşılığında hiç bir ÅŸey almamaktan rahatsızdı. Tütün ihracatına gelen ek vergiyle koloniler, 18. yüzyıl ortalarından beri kazanmaya hazır oldukları bağımsızlık mücadelesini hayatta geçirdiler.Savaşın baÅŸlarında George Washington, Thomas Jefferson tarafından kaleme alınan ve özgürlük isteklerini dile getiren Amerikan Bağımsızlık Bildirgesi’ni yayınladı.

Altı yıl süren savaÅŸ sonunda, George Washington komutasındaki koloni güçleri tarafından yenilgiye uÄŸratılan Ä°ngiltere geri çekilmiÅŸ ve 1783 yılında 13 koloninin bağımsızlığını kabul etmiÅŸtir. Bağımsızlıklarını ilan eden koloniler, içiÅŸlerinde serbest eyaletlerden oluÅŸan ABD’yi (Amerika BirleÅŸik Devletleri) kurmuÅŸlardır (1787). 1789′da Anayasanın tamamlanıp onaylanmasıyla artık yeni bir ulus doÄŸmuÅŸtu. http://www.webatesi.com

Fiziki Yapı

Amerika Birleşik Devletlerinin toprakları birbirinden farklı beş bölgeye ayrılır: Atlas Okyanusu kıyısındaki ovalar, Appalachian Dağları, içteki geniş düzlükler, batıdaki düzlükler, Büyük Okyanus kıyı sıradağları ve bunlarla deniz arasında kalan dar şerit.

Atlas Okyanusu kıyısındaki ovaların denizden yüksekliği oldukça fazladır. Güneye doğru gidildikçe genişleyen bu ovalar nüfus bakımından çok kalabalıktır.

Ovalar: İç ova, bölgenin tarıma elverişli ve tarımın yapıldığı en büyük bölgedir. Appalachian Yaylasından kayalık dağlara kadar uzanan bu bölgede dünyanın en büyük çiftlikleri bulunur. Yanlız eskiden buzlarla kaplı olan ovanın kuzeyi tarıma elverişli olmadığından pek tarım yapılmaz. Ovada Superior Gölü kıyısındaki Ozok yaylası, Güney Missouri deki ova, Hito yaylaları gibi yaylalara da rastlanır. Burada bütün suları kolları ile toplayan Mississippi Nehri bölgenin en büyük hayat kaynağıdır.

Yaylalar: Batıdaki düzlükler,yaylalar çok dağlıktır. Yükseklikler yer yer 4000 metreyi geçer. Bu dağlar Appalachian Dağlarından kopmuşlardır. Batı Okyanus kıyılarındaki kıyı dağlarına kadar uzanırlar. Dağların kuzeyinde kalan bölge ise, Amerika nın en kurak yeridir. Yer yer tam bir çöl görünümündedirler.

Dağlar: Büyük Okyanus sıra dağları Amerika nın batı kıyısı boyunca güneye doğru uzanır. Dağlar kıyıya sarp olarak inerler. Bu sebepten ovalar çok dardır. Nüfus buralarda fazladır. Doğudaki kıyı ovasından sonra en fazla nüfus bu bölgededir. Bölgedeki Sacramento ve San-Jook ın ırmaklarının akdığı vadiler, hem yerleşim hem de verim bakımından çok önemli yerlerdir.

Appalachian Dağları, zamanla pekçok değişikliğe uğramıştır. Yer yer yayla görünümündedirler. Büyük bir kısmı tarıma elverişli değildir. Şehirler daha ziyade kömür ve petrol olan bölgelerde toplanmıştır. Güneyde, Florida dan Meksika ya kadar uzanan, tarım bakımından çok zengin bir ova vardır.

Ä°klim

ABD’de çok deÄŸiÅŸik iklimler görülür. DoÄŸu ve batı kıyılarındaki sıradaÄŸlar, okyanusların iç kısımların iklimine tesir etmesini önlediklerinden, bu kıyı ÅŸeritleri hariç bütün ülkede kara iklimi hakimdir.

Orta kısımlar çok yüksek olduğundan, mevsimler arasında pek fazla sıcaklık farkı yoktur. Appalachian Dağları mühim bir engel meydana getirmezler. Yaz mevsiminde orta bölgelere alçak basınç hakim olmasına rağmen, okyanustan gelen nemli hava Appalachianlar tarafından engellenmediği için orta bölgeler yaz mevsiminde bol bol yağış alırlar. Batı taraflarında ise yağış daha azdır.

Atlantik Okyanusu’na kıyı olan ÅŸeridin güney kısmı nisbeten yağışlı ve ılıman olmasına raÄŸmen, kuzeyi daha serin olup kışları pek ÅŸiddetli geçer.

Meksika körfezine bakan güney kısım açık ve düz olduğundan bu kısımlarda tropikal iklim hakimdir. Burada yazlar sıcak, kışlar ise ılımandır. Her mevsimde bol yağış görülür. Alaska kıyı şeridi, denizden etkilenen bir iklime sahip olmasına rağmen, iç kısımlarında çok şiddetli soğuklar görülür.

Siyasi yapı

Yönetim biçimi: Amerika BirleÅŸik Devletleri 50 eyaletten meydana gelen bir federal birliktir. Ulusal hükümetin merkezi, District of Colombia’dır. Anayasa, ulusal hükümetin bünyesinin ana hatlarını tesbit eder. Yetkileri ile faaliyetlerini belirtir. Kendine has anayasa ve yetkilere sahip olan her eyalet de öteki iÅŸlerden sorumludur. Her eyalet; yönetim bakımından ÅŸehir, kasaba, nahiye ve köylere ayrılmıştır. Her eyaletin seçimle gelmiÅŸ kendi hükümetleri vardır.

Hükümet: Amerika’da hükümet, halk hükümetidir; halk tarafından kurulur. Kongre üyleri, baÅŸkan, eyalet yetkilileri, kasaba ve ÅŸehirleri yönetenler halk tarafından seçilir. Hakimler de, doÄŸrudan doÄŸruya halk tarafından seçilir veya seçilmiÅŸ yetkililer tarafından tayin edilir. Kamu görevlileri, görevlerini iyi yapmadıkları veya kanunları ciddi bir ÅŸekilde ihlal ettiklerinde görevden uzaklaÅŸtırılabilirler.

Anayasa, kişilerin hak ve hürriyetlerini teminat altına almaktadır. Bu hak ve hürriyetler, 1791 de anayasaya eklenen ve İnsan Hakları Beyannamesi adı verilen ilk on değişiklikte belirtilmektedir.

Anayasa, hükümetin yetkilerini üçe ayırmıştır: Başında başkan olan yürütme, Senato ve Temsilciler Meclisi olmak üzere kongrenin her iki kanadını ihtiva eden yasama ve başta yüksek mahkeme olmak üzere yargı. Anayasa, her birinin yetkisini sınırlamakta ve birinin gereğinden fazla yetki sahibi olmasını engellemektedir.

Eyalet hükümetlerinde de, sistem, federal hükümet sisteminin hemen hemen aynıdır.

Her eyalette yürütme kuvvetinin başında bir vali vardır. Eyalet hükümetleri düzeni koruma, çocuk ve gençlerin eğitimi, yol inşaatı gibi işlere bakar. Federal hükümet, milli ve milletlerarası ve birden fazla eyaleti ilgilendiren meselelerle uğraşır. Vatandaşların günlük hayatını etkileyen kanunlar, şehir ve kasabalardaki polis teşkilatı tarafından uygulanır. FBI diye bilinen Federal Soruşturma Bürosu; eyalet sınırlarını geçen suçluları, federal kanunlara aykırı hareket edenleri araştırır ve takib eder.

Federal hükümet: ABD Başkanı, genel seçimle dört yıllık bir süre için seçilir. Seçilen Başkan, sürenin sonunda bir devre daha seçilebilir. Başkanın Amerika da doğmuş ve yaşının en az otuz beş olması gerekir. Yılda 200.000 dolar üzerinde maaş ve ilaveten masrafları için de 50.000 dolar alır; fakat bunların toplamı üzerinden gelir vergisi öder. Ayrıca seyahat ve misafir ağırlama masrafı olarak vergiye tabi olmayan 100.000 dolar alır.

Başkan, Kongre tarafından onaylanmış bir kanun tasarısını veto eder veya bunu imzalamayı reddederse; Kongre nin her iki kanadı tarafından üçte iki oyla alınan bir karar bu vetoyu hükümsüz kılar ve tasarı kanunlaşır. Başkan; federal hakimleri, büyükelçileri, yüzlerce hükümet yetkilisini tayin eder. Başkanın ölümü, istifa etmesi veya kalıcı olarak sakatlanması halinde görevi seçime kadar başkan yardımcısı yürütür.

Birleşik Amerika Anayasası uyarınca, görev süresi tamamlanmamış bir Başkan, ancak görevi kötüye kullandığı iddiasının, yeterli delile dayanılarak, Temsilciler Meclisinde üyelerin üçte iki çoğunluğunun tasdik etmesi ile görevden alınabilir. Bugüne kadar yalnız bir Amerikan Başkanı görevi kötüye kullanmakla suçlanmıştır. O da 1868 de muhakeme edilerek beraat eden Andrew Jackson dır. Ancak 1974 te Başkan Richard Nixon dahil, yüksek makamda birçok yetkilinin karıştığı seçim kampanyasında kanundışı para toplama olayı mahkemeye intikal etti. Watergate olarak adlandırılan bu olayda Nixon, mahkemeye çıkmadan istifa etti ve yerine Gerard Ford geçti.

Yasama kolu olan Kongre; Senato ve Temsilciler Meclisi’nden meydana gelir. Senatörler 6 yıl, Temsilciler Meclisi üyeleri ise iki yıl için seçilirler. Senatör ve Temsilciler aday olmak istedikleri sürece tekrar seçilebilirler.

Elli eyaletin her biri, Kongre ye iki senatör gönderir. Senatonun üçte biri, her iki yılda bir seçilir. Senatör seçilmek için adayın otuz yaşını doldurması ve seçilmesinden en az dokuz yıl önce Amerikan vatandaşı olmuş bulunması şarttır.

Temsilciler Meclisinin 435 üyesi vardır. Her eyalet, kendi nüfus oranına göre belli sayıda üyeye sahiptir. Eyaletler aşağı-yukarı eşit nüfuslu seçim bölgelerine ayrılır ve her bölgenin seçmenleri Kongre ye bir temsilci üye seçerler. Bir üyenin en az yirmi beş yaşında ve en az yedi yıllık Amerikan vatandaşı olması gerekir.

Bir tasarının kanun olabilmesi için hem Senato hem de Temsilciler Meclisi tarafından tasdik edilmesi gerekir.

Dış siyaset: Ülkenin kuruluşundan beri dış siyasetin yönetiminde başlıca söz sahibi Başkan olmuştur. Bununla birlikte, yetkileri sınırsız değildir. Giriştiği taahhütlerin Kongre tarafından tasdik edilmesi gerekir.

Amerika, Birleşmiş Milletlerin Anayasası uyarınca kurulan Kuzey Atlantik Anlaşması Teşkilatı ( NATO), Amerika Devletleri Teşkilatı (OAS) gibi bölge savunma gruplarına ve barış ile gelişmeyi destekleyen diğer kuruluşlara da katılmıştır.

Nüfus ve etnik yapı

ABD’nin nufusu çok sayıda deÄŸiÅŸik unsurdan oluÅŸmaktadır. 2006 sayımına göre nufusu 1 milyon ya da üzerinde olan 32 tane grup vardır. Nufusun çoÄŸunluÄŸu (%81) beyaz ve Avrupa kökenlidir. Bunu %13 ile Latin Amerika kökenliler izlemektedir. Nufusun %13′ü siyahidir. Bunlari çoÄŸunluÄŸu sömürgeler zamanında Afrika’da zorla getirilen insanlardan gelmektedir, ama büyük bir bölümü son yıllarda Afrika ve Karayipler’den göç etmiÅŸtir. Nufusun %4′ü Asya kökenli, %1′i ise Amerikan Yerlisi’dir.

Amerika’nın yönetimindeki topraklar

• Karayipler denizinde 9000 kilometrekarelik bir ada olan Porto Riko, Amerika BirleÅŸik Devletleri’ne baÄŸlıdır. 3.410.000 nüfusu ABD vatandaşıdır. Valilerini ve yasama meclislerini kendileri seçerler.

• Yine Karaipler denizindeki Virgin Adaları 1917 yılında Danimarka’dan satın alınmıştır. Adanın yüz bin nüfusu ABD vatandaşı olup, valilerini ve tek yasama organı olan senatoyu kendileri seçerler. Virgin Adaları’nda 346 kilometrekare yer tutan elli küçük ada vardır.

• Panama ; kanalın iki tarafında sekiz kilometre uzunluÄŸunda bir kara ÅŸeridi olan Panama Kanalı Bölgesi, iki ülke arasındaki antlaÅŸmalar uyarınca, 1904′ten 1978′e kadar Amerika’nın kontrolü altındaydı. 1978′de iki ülkenin liderleri bölgenin %65′ini 31 Aralık 1989′da ve geri kalan kısmını da 2000 yılında Panama’nın kontrolüne veren yeni bir antlaÅŸma imzaladılar.

BirleÅŸik Devletlerin kanalın savunması ve iÅŸletilmesindeki sorumluluÄŸu tarihte Panama’ya devredilmiÅŸtir.

Türkiye’deki Amerikan okulları

• Özel Amerikan Robert Lisesi, Ä°stanbul
• Özel Ä°zmir Amerikan Lisesi, Ä°zmir
• Özel Tarsus Amerikan Lisesi, Mersin
• Özel Ãœsküdar Amerikan Lisesi, Ä°stanbul

Türkiye ve ABD NATO’dan dolayı onlarca yıldır askeri alanda müttefik olarak lanse edilmekle birlikte Türkiye, pek çok alanda ABD’nin etkisi kalmıştır. Ayrıca iki ülke birçok ikili anlaÅŸmaya da imza atmıştır.

ABD, Türkiye’nin AB sürecine açıktan destek vermiÅŸ ve AB nezdinde baskılarda bulunmuÅŸtur. Ancak iliÅŸkiler ABD’nin Kürt politikası, PKK’ya gizlice destek verdiÄŸi iddiaları ve nihayet Irak’ı iÅŸgali nedeniyle önemli yaralar almıştır.